Bogdan Banasiak
] [
Nietzsche seminarium
] [
Nietzsche - Dzieła wszystkie

Vincennes, Bastylia, Charenton…

Nic w świecie bardziej mnie nie dotyka
i nie obchodzi niż opuszczenie tego okropnego miejsca,
w którym ludzie są traktowani jak dzikie bestie,
a co gorsze – przez swych bliźnich.

D. A. F. de Sade (list do żony, [wrzesień 1780])
Więzienie jest najpiękniejszą instytucją monarchii…
D. A. F. de Sade, List do lokaja Carterona, styczeń 1780 roku

Sade po raz pierwszy został zatrzymany 29 października 1763 roku przez inspektora Louisa Marais (który później niemal obsesyjnie przez pół życia będzie go śledził) i osadzony w Vincennes z powodu „przesadnej rozpusty” (rozrywki z Jeanne Testard), zwolniony zaś - 13 listopada 1763 roku z nakazem pobytu pod kontrolą Marais w miasteczku Échauffour w Normandii, w posiadłości swych teściów de Montreuilów.

12 kwietnia 1768 roku z powodu skandalu z Rose Keller Markiz uwięziony został w Saumur, ok. 10 maja przeniesiony do Pierre-Encise, a 16 listopada 1768 roku zwolniony z nakazem pobytu w swym zamku w La Coste.

Około lipca 1771 Sade z powodu długów znalazł się w więzieniu wojskowym Fort-l’Évêque (bądź For-l’Évêque), które opuścił 9 września (po spłaceniu części należności i podpisaniu zobowiązania uregulowania reszty).

9 grudnia 1772 roku w następstwie wydarzeń w Marsylii (l'affaire de Marseille), tzw. afery cukierków kantarydowych, Markiz znalazł się w twierdzy Miolans, skąd uciekł 20 kwietnia 1773 roku (11 września 1773 roku orzeczono wyrok śmierci, wykonany nazajutrz in effigie [fr. en effigie, tj. pod nieobecność skazanego] w Aix-en-Provence).

Ponownie w Vincennes (cela nr 11) znalazł się Sade na mocy lettre de cachet (wyjednanego przez teściową Marie-Madeleine Masson de Plissay, Dame Cordier de Launay de Montreuil) 13 lutego 1777 roku; 14 lipca w Aix-en-Provence odbyła się rewizja procesu i karę śmierci zamieniono na... grzywnę 50 liwrów. Z powodu obowiązywania lettre de cachet Markiz nie odzyskał jednak wolności - Marais eskortował go ponownie do Vincennes, ale dwa dni później, w drodze powrotnej z procesu, Sade uciekł.

Zatrzymany po ucieczce w swym zamku w La Coste 26 sierpnia 1778 roku, 7 września Markiz znów trafił do Vincennes (cela nr 6), mając przed sobą perspektywę zatrzymania bezterminowego (wskutek lettre de cachet). Opuścił donżon 29 lutego 1784 roku po decyzji władz o likwidacji tego więzienia i znalazł się w wieży „Liberté” w Bastylii. Z 3 na 4 lipca 1789 roku (a więc dziesięć dni przed wybuchem Rewolucji Francuskiej) przeniesiony został w trybie nagłym z Bastylii do Charenton-Saint-Maurice, a wolność odzyskał 2 kwietnia 1790 po oficjalnym uchyleniu lettre de cachet.

W okresie Rewolucji Markiz – oskarżony o sympatie rojalistyczne, „spisek przeciw Republice” oraz moderantyzm, czyli zbytnią pobłażliwość wobec wrogów ludu – został osadzony w Madelonnettes 8 grudnia 1793 roku (18 frimaire’a roku II), 13 stycznia 1794 (24 nivôse’a) przeniesiony do Carmes, 22 stycznia (3 pluviôse’a) do Saint-Lazare, 27 marca (7 germinala) do Picpus, zwolniony zaś 15 października tego samego roku (24 vendémiaire’a roku III) - w przeddzień upadku dyktatury Robespierre’a miał stanąć przed trybunałem rewolucyjnym.

Po raz ostatni Markiz został aresztowany 6 marca 1801 roku (15 ventose’a roku IX), 3 kwietnia (13 germinala) umieszczono go w Sainte-Pélagie, około 14 kwietnia 1803 roku (25 germinala roku XI) przeniesiono do Bicêtre, a 27 kwietnia (7 floréala roku XI) znalazł się w Charenton, gdzie pozostał do śmierci – zmarł 2 grudnia 1814 roku.

Ogółem, na dłuższy lub krótszy czas, Sade był zatrzymywany ośmiokrotnie i odwiedził w tym czasie 13 więzień – Vincennes (trzy razy), Charenton (dwa razy), Saumur, Pierre-Encise, Fort-l’Évêque, Miolans, Bastylię, Madelonnettes, Carmes, Saint-Lazare, Picpus, Sainte-Pélagie i Bicêtre (znane też jako Beaulieu). Co zaś przy tym bodaj najbardziej zdumiewające, to fakt, że za więziennymi murami ani razu nie znalazł się – w ścisłym słowa znaczeniu – prawomocnym wyrokiem sądu…

„Więzień Vincennes i Bastylii pod królewską tyranią, zatrzymany w Saint-Lazare i w Picpus, w więzieniach reżymu Wolności, zaprowadzony do Sainte-Pélagie, do Bicêtre i Charenton przez despotyzm w kapralskich butach, a wkrótce i w koronie” (Maurice Blanchot), ścigany przez każdą władzę, monarchiczną, demokratyczną, rewolucyjną i republikańską, Markiz de Sade, jak wyliczył Maurice Heine, dwadzieścia osiem lat i trzy miesiące spędził w więzieniach „Królestwa, Republiki, Terroru, Konsulatu i Cesarstwa” (Jean Paulhan) – „bardzo drogo zapłacił za swe absolutne przekroczenie wartości, wiar, przesądów – 27 lat więzienia, zamknięcie, dom dla obłąkanych” (Jean-Pierre Bourre).

[oprac. BB]



Bastylia

Bicêtre (Beaulieu)

Carmes

Charenton-Saint-Maurice

Fort-l’Évêque

Madelonnettes

Picpus

Pierre-Encise

Saint-Lazare

Sainte-Pélagie

Vincennes